IMEI Tampering: మీ ఫోన్ IMEI మార్చారా? భారీ జరిమానా, జైలు శిక్ష.. తెలుసుకోండి

హైదరాబాద్, సెప్టెంబర్ 23: మొబైల్ ఫోన్ మన రోజువారీ జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన పరికరంగా మారిపోయింది. డిజిటల్ చెల్లింపులు, బ్యాంకింగ్, ప్రభుత్వ సేవలు, ఆన్‌లైన్ షాపింగ్, కమ్యూనికేషన్ ఇలా దాదాపు ప్రతి అవసరానికీ స్మార్ట్‌ఫోన్‌పై ఆధారపడుతున్నాం. ఈ నేపథ్యంలో మొబైల్ పరికరాల గుర్తింపు, భద్రత కూడా కీలకంగా మారింది. ముఖ్యంగా ఫోన్‌కు సంబంధించిన IMEI నంబర్‌ను మార్చడం లేదా ట్యాంపర్ చేయడంపై కేంద్ర ప్రభుత్వం కఠిన నిబంధనలు అమలు చేస్తోంది.

PIB in Telangana తాజాగా పంచుకున్న సమాచారంలో IMEI ట్యాంపరింగ్ వల్ల ఎదురయ్యే సమస్యలు, పరికరాల గుర్తింపును ఎలా ధృవీకరించాలి, మొబైల్ పోయినప్పుడు ఏం చేయాలి వంటి అంశాలను వివరించింది. దేశంలో జూలై 2026 నాటికి యాక్టివ్ వైర్‌లెస్ మొబైల్ చందాదారులు 1,204.01 మిలియన్లకు చేరినట్లు టెలికాం గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.

IMEI అంటే ఏమిటి?

IMEI అంటే International Mobile Equipment Identity. టెలికాం నెట్‌వర్క్‌లో ఒక మొబైల్ పరికరాన్ని గుర్తించేందుకు ఉపయోగించే ప్రత్యేక గుర్తింపు సంఖ్య ఇది. సాధారణంగా IMEI 15 అంకెలతో ఉంటుంది.

మొబైల్ ఫోన్‌లో *#06# డయల్ చేస్తే IMEI నంబర్ స్క్రీన్‌పై కనిపిస్తుంది. డ్యూయల్ సిమ్ ఫోన్లలో సాధారణంగా రెండు IMEI నంబర్లు ఉంటాయి. ఒక్కో సిమ్ స్లాట్‌కు ఒక్కో IMEI కేటాయించబడుతుంది.

IMEIలోని మొదటి ఎనిమిది అంకెలను TAC (Type Allocation Code) అంటారు. ఇది పరికరం మోడల్ లేదా రకాన్ని గుర్తించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.

IMEIని మార్చడం ఎందుకు సమస్య?

మొబైల్ పరికరానికి సంబంధించిన ప్రత్యేక గుర్తింపు సంఖ్యను ఉద్దేశపూర్వకంగా తొలగించడం, మార్చడం లేదా తారుమారు చేయడం చట్టపరంగా నిషేధించబడింది.

అదేవిధంగా ట్యాంపర్ చేసిన IMEIతో పనిచేసేలా రూపొందించిన హార్డ్‌వేర్ లేదా సాఫ్ట్‌వేర్‌ను అది అలా కాన్ఫిగర్ చేయబడిందని తెలిసి ఉపయోగించడం, తయారు చేయడం, విక్రయించడం, రవాణా చేయడం లేదా ఆధీనంలో ఉంచుకోవడం కూడా నిబంధనల పరిధిలోకి వస్తుంది.

IMEIలో మార్పులు జరిగితే నెట్‌వర్క్‌లో పరికరాన్ని సరిగ్గా గుర్తించడం కష్టమవుతుంది. దీంతో పోయిన లేదా దొంగిలించబడిన ఫోన్లను ట్రాక్ చేయడం, బ్లాక్ చేయడం వంటి ప్రక్రియల్లో సమస్యలు రావచ్చు. టెలికాం నెట్‌వర్క్ భద్రతకు కూడా ఇది సవాలుగా మారుతుంది.

IMEIని ఎలా చెక్ చేసుకోవాలి?

మీ మొబైల్ ఫోన్ IMEI నంబర్‌ను తెలుసుకోవడానికి సులభమైన మార్గం:

*#06# డయల్ చేయాలి.

అలాగే పరికరం సెట్టింగ్స్‌లోని About Phone/Device Information విభాగంలో కూడా IMEI వివరాలు కనిపించవచ్చు.

ఫోన్ కొనుగోలు చేసేటప్పుడు బాక్స్, బిల్లు, పరికరంలో కనిపించే IMEI వివరాలు ఒకేలా ఉన్నాయా లేదా కూడా వినియోగదారులు పరిశీలించడం మంచిది.

Sanchar Saathi ద్వారా IMEI ధృవీకరణ

వినియోగదారులు తమ మొబైల్ పరికరం IMEI వివరాలను Sanchar Saathi ప్లాట్‌ఫామ్ ద్వారా ధృవీకరించుకోవచ్చు.

అలాగే KYM <15-digit IMEI number> అని టైప్ చేసి 14422కు SMS పంపడం ద్వారా కూడా IMEI వివరాలను తనిఖీ చేసుకునే సదుపాయం ఉందని PIB సమాచారంలో పేర్కొంది.

ఇది ముఖ్యంగా కొత్త లేదా సెకండ్‌హ్యాండ్ ఫోన్ కొనుగోలు చేసే సమయంలో ఉపయోగపడుతుంది.

మొబైల్ ఫోన్ కొనుగోలు చేసేటప్పుడు జాగ్రత్తలు

వినియోగదారులు మొబైల్ పరికరాలను సాధ్యమైనంత వరకు అధీకృత విక్రేతల వద్దే కొనుగోలు చేయాలి. అనుమానాస్పదంగా తక్కువ ధరకు లభించే పరికరాలను కొనుగోలు చేసే ముందు వాటి IMEI వివరాలను పరిశీలించాలి.

పరికరానికి చెల్లుబాటు అయ్యే, ట్యాంపర్ చేయని IMEI ఉందో లేదో కూడా నిర్ధారించుకోవాలి.

ఫోన్‌లో సమస్య వచ్చినప్పుడు అనధికారికంగా IMEI మార్చే ప్రయత్నం చేయకుండా అధీకృత సర్వీస్ సెంటర్‌ను సంప్రదించడం మంచిది.

సెకండ్‌హ్యాండ్ ఫోన్ కొనేవారు మరింత జాగ్రత్త

పాత ఫోన్ కొనుగోలు చేసే సమయంలో కేవలం ఫోన్ పనిచేస్తుందా లేదా అనే విషయాన్ని మాత్రమే చూడకూడదు. IMEI కూడా పరిశీలించాలి.

ట్యాంపర్ చేసిన లేదా బ్లాక్‌లిస్ట్‌లో ఉన్న పరికరంతో లావాదేవీ చేయడం తర్వాత సమస్యలకు దారితీయవచ్చు. రిసెల్లర్లు, రిటైలర్లు కూడా తాము విక్రయించే పరికరాల్లో చెల్లుబాటు అయ్యే IMEI ఉందని నిర్ధారించుకోవాల్సి ఉంటుంది.

DoT తాజా మార్గదర్శకాల్లో తయారీదారులు, దిగుమతిదారులు మరియు రిసెల్లర్లకు IMEI నమోదు, ధృవీకరణపై ప్రత్యేక బాధ్యతలు ఉన్నాయి.

ఫోన్ పోయినా, దొంగిలించబడినా ఏం చేయాలి?

మీ మొబైల్ ఫోన్ పోయినా లేదా దొంగిలించబడినా వెంటనే కొన్ని చర్యలు తీసుకోవాలి.

1. ముందుగా పోలీసులకు ఫిర్యాదు

మొదట స్థానిక పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసి, ఫిర్యాదు ప్రతిని భద్రపరచుకోవాలి.

2. డూప్లికేట్ SIM తీసుకోవాలి

పోయిన ఫోన్‌లో ఉన్న మొబైల్ నంబర్‌కు సంబంధించి మీ టెలికాం ఆపరేటర్ నుంచి డూప్లికేట్ SIM తీసుకోవాలి.

3. Sanchar Saathi/CEIR ఉపయోగించాలి

తర్వాత Sanchar Saathi CEIR సదుపాయం ద్వారా మొబైల్‌ను బ్లాక్ చేయడానికి అభ్యర్థన నమోదు చేయవచ్చు. ఇందుకు అవసరమైన పోలీసు ఫిర్యాదు, గుర్తింపు పత్రాలను సమర్పించాల్సి ఉంటుంది.

అభ్యర్థన పూర్తయిన తర్వాత వచ్చే Request IDను భద్రంగా ఉంచుకోవాలి.

4. ఫోన్ తిరిగి దొరికితే

ఫోన్ తిరిగి లభిస్తే ముందుగా పోలీసులకు సమాచారం ఇవ్వాలి. ఆ తర్వాత Request ID ఉపయోగించి సంబంధిత పోర్టల్ ద్వారా హ్యాండ్‌సెట్‌ను అన్‌బ్లాక్ చేసే ప్రక్రియను పూర్తి చేయవచ్చు.

ప్రజలు చేయకూడని పనులు ఇవే

టెలికాం గుర్తింపు వివరాల దుర్వినియోగానికి దూరంగా ఉండాలని అధికారులు సూచిస్తున్నారు. ముఖ్యంగా:

వంటి చర్యలకు దూరంగా ఉండాలి.

IMEI ట్యాంపరింగ్‌పై చట్టం ఏం చెబుతోంది?

Telecommunications Act, 2023లో టెలికమ్యూనికేషన్ గుర్తింపు వివరాలను ట్యాంపర్ చేయడాన్ని నిషేధించే నిబంధనలు ఉన్నాయి. సెక్షన్ 42(3)(c) టెలికమ్యూనికేషన్ ఐడెంటిఫైయర్లను ట్యాంపర్ చేయడాన్ని నిషేధిస్తుంది. ఇదే సెక్షన్‌లో మోసం, మోసపూరిత చర్యలు లేదా impersonation ద్వారా SIMలు లేదా ఇతర టెలికాం గుర్తింపు వివరాలను పొందడాన్ని కూడా నిషేధించారు.

ఇలాంటి నేరాలకు మూడేళ్ల వరకు జైలు శిక్ష, రూ.50 లక్షల వరకు జరిమానా లేదా రెండూ విధించే అవకాశం ఉంది. ఈ సెక్షన్ కింద పేర్కొన్న నేరాలు cognizable, non-bailableగా ఉంటాయని చట్టం పేర్కొంటోంది. నేరానికి సహకరించడం, ప్రేరేపించడం లేదా ప్రయత్నించడం కూడా శిక్షార్హతకు దారితీయవచ్చు.

తయారీదారులు, దిగుమతిదారుల బాధ్యత కూడా ఉంది

భారత్‌లో తయారు చేసే వర్తించే టెలికాం పరికరాలకు సంబంధించిన IMEIలను మొదటి విక్రయానికి ముందు ప్రభుత్వంతో నమోదు చేయాల్సిన నిబంధనలు ఉన్నాయి. దిగుమతిదారులు కూడా భారత్‌లోకి పరికరాలను తీసుకురాకముందు వర్తించే IMEI వివరాలను నమోదు చేయాల్సి ఉంటుంది.

2024 Telecom Cyber Security Rules ప్రకారం ట్యాంపర్ చేసిన పరికరాలను నెట్‌వర్క్‌లో ఉపయోగించకుండా బ్లాక్ చేసే చర్యలు తీసుకునే అవకాశం కూడా కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉంది.

మొబైల్ భద్రతలో వినియోగదారుల పాత్ర

స్మార్ట్‌ఫోన్ వినియోగం పెరుగుతున్న సమయంలో పరికర భద్రతను కేవలం ప్రభుత్వం లేదా టెలికాం కంపెనీల బాధ్యతగా చూడలేం. ఫోన్ కొనుగోలు చేసే వ్యక్తి నుంచి తయారీదారు, దిగుమతిదారు, రిటైలర్ వరకు ప్రతి స్థాయిలో జాగ్రత్త అవసరం.

అధీకృత విక్రేతల వద్ద పరికరాలు కొనుగోలు చేయడం, IMEIని ధృవీకరించడం, అనధికారిక రిపేర్లు లేదా IMEI మార్పులకు దూరంగా ఉండటం, ఫోన్ పోయిన వెంటనే పోలీసులకు ఫిర్యాదు చేసి CEIR ద్వారా బ్లాక్ చేయడం వంటి చర్యలు వినియోగదారులు తీసుకోవచ్చు.

డిజిటల్ చెల్లింపులు, ఆన్‌లైన్ బ్యాంకింగ్, ప్రభుత్వ సేవలు మొబైల్ ఫోన్లపై మరింత ఆధారపడుతున్న నేపథ్యంలో పరికరం అసలైనదా, దాని గుర్తింపు వివరాలు సక్రమంగా ఉన్నాయా అనే విషయాన్ని నిర్ధారించుకోవడం కూడా డిజిటల్ భద్రతలో భాగమే.

Source: PIB in Telangana / Department of Telecommunications.