కుక్క కరిచింది.. గాయం చిన్నగానే ఉంది కదా అని చాలామంది నిర్లక్ష్యం చేస్తుంటారు. కానీ రేబీస్ విషయంలో ఇలాంటి నిర్లక్ష్యం ప్రమాదకరంగా మారొచ్చు. రేబీస్ ఒక వైరల్ వ్యాధి. క్లినికల్ లక్షణాలు ప్రారంభమైన తర్వాత ఇది దాదాపు 100 శాతం ప్రాణాంతకమైనదిగా WHO పేర్కొంటోంది. అయితే జంతువు కాటు లేదా గీతల తర్వాత సరైన సమయంలో గాయాన్ని శుభ్రం చేయడం, అవసరమైన పోస్ట్-ఎక్స్పోజర్ చికిత్స తీసుకోవడం ద్వారా రేబీస్ను నివారించవచ్చు.
కుక్క కరిచిన వెంటనే ఏం చేయాలి?
కుక్క కరిచిన వెంటనే ముందుగా గాయాన్ని శుభ్రం చేయడం చాలా ముఖ్యం. గాయాన్ని సబ్బు లేదా డిటర్జెంట్తో, ప్రవహించే నీటితో కనీసం 15 నిమిషాల పాటు బాగా కడగాలని WHO సూచిస్తోంది. సబ్బు అందుబాటులో లేకపోతే నీటితో అయినా గాయాన్ని బాగా కడగాలి.
గాయాన్ని కడిగిన తర్వాత ఆలస్యం చేయకుండా సమీపంలోని ఆరోగ్య కేంద్రం లేదా ఆసుపత్రికి వెళ్లాలి. అక్కడ వైద్యులు గాయం, జంతువు వివరాలు, టీకా పరిస్థితి, exposure రకాన్ని పరిశీలించి అవసరమైన రేబీస్ పోస్ట్-ఎక్స్పోజర్ ప్రొఫైలాక్సిస్ (PEP) గురించి నిర్ణయిస్తారు.
గాయం చిన్నదైనా నిర్లక్ష్యం వద్దు
కాటు చిన్నగా ఉండటం వల్ల రేబీస్ ప్రమాదం లేదని భావించడం సరికాదు. WHO ప్రకారం చిన్న గీతలు, రక్తస్రావం లేకపోయినా చర్మం దెబ్బతిన్న సందర్భాలు కూడా exposureగా పరిగణించబడవచ్చు. చర్మాన్ని దాటి కాటు లేదా గీతలు పడటం, లాలాజలం తెరిచి ఉన్న గాయం లేదా కళ్లూ, నోరు వంటి మ్యూకస్ మెంబ్రేన్లకు తగలడం వంటి సందర్భాల్లో తక్షణ వైద్య అంచనా అవసరం.
అందుకే “చిన్న గాయమే కదా” అని ఇంట్లోనే వదిలేయకుండా వైద్యుడిని సంప్రదించడం సురక్షితమైన చర్య.
రేబీస్ వ్యాక్సిన్ ఎప్పుడు అవసరం?
ప్రతి కాటు లేదా ప్రతి జంతువు విషయంలో ఒకే రకమైన చికిత్స ఉండదు. జంతువు ఏది, కాటు లేదా గాయం ఎలా ఉంది, చర్మం దెబ్బతిందా, లాలాజలం గాయానికి తగిలిందా, జంతువుకు రేబీస్ వ్యాక్సిన్ ఉందా వంటి అంశాలను పరిగణనలోకి తీసుకుని వైద్యులు PEP అవసరాన్ని నిర్ణయిస్తారు. అవసరమైతే రేబీస్ వ్యాక్సిన్తో పాటు కొన్ని తీవ్రమైన exposure సందర్భాల్లో రేబీస్ ఇమ్యూనోగ్లోబులిన్ (RIG) లేదా ఇతర సిఫారసు చేసిన చికిత్సలు కూడా ఇవ్వవచ్చు.
కాబట్టి కుక్క, పిల్లి, కోతి లేదా ఇతర జంతువు కరిచినా లేదా గీతలు పెట్టినా స్వయంగా నిర్ణయం తీసుకోకుండా వెంటనే వైద్య సలహా తీసుకోవడం ముఖ్యం. ముఖ్యంగా అడవి జంతువులతో జరిగిన exposureలను నిర్లక్ష్యం చేయకూడదు.
గాయంపై ఏం చేయకూడదు?
జంతువు కరిచిన తర్వాత కొందరు ఇంటి చిట్కాల పేరుతో గాయంపై కారం, మొక్కల రసం, యాసిడ్లు లేదా ఇతర రసాయనాలు వేస్తుంటారు. ఇలాంటి వాటిని ఉపయోగించకూడదని WHO సూచిస్తోంది. ముందుగా సబ్బు, నీటితో గాయాన్ని బాగా కడిగి, ఆ తర్వాత వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
కేవలం మనుషులకు చికిత్స సరిపోతుందా?
రేబీస్ను నియంత్రించడానికి మనుషులకు సకాలంలో PEP అందించడంతో పాటు కుక్కల్లో రేబీస్ నియంత్రణ కూడా కీలకం. WHO ప్రకారం మాస్ డాగ్ వ్యాక్సినేషన్, కుక్కల జనాభా నిర్వహణ, కాటు నివారణపై అవగాహన, ప్రజలకు PEP అందుబాటులో ఉండటం వంటి చర్యలు కలిసి పనిచేయాలి. ప్రపంచవ్యాప్తంగా కుక్కలకు నిరంతరంగా సుమారు 70 శాతం వ్యాక్సినేషన్ కవరేజ్ సాధించడం canine rabies నియంత్రణకు కీలకమైన లక్ష్యంగా పరిగణించబడుతోంది.
వీధి కుక్కల విషయంలో ఏం చేయాలి?
మీ ప్రాంతంలో వీధి కుక్కల సంఖ్య ఎక్కువగా ఉంటే వాటిని చంపడం లేదా విషం పెట్టడం వంటి చర్యలకు పాల్పడకూడదు. బదులుగా స్థానిక మున్సిపల్ లేదా సంబంధిత జంతు నియంత్రణ అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వాలి.
కుక్కల వ్యాక్సినేషన్, జనాభా నియంత్రణ, ABC వంటి కార్యక్రమాలను శాస్త్రీయంగా అమలు చేయడం ద్వారా రేబీస్ వ్యాప్తిని తగ్గించవచ్చు. WHO కూడా భారీ స్థాయిలో కుక్కలను చంపడం రేబీస్ నియంత్రణకు సమర్థవంతమైన మార్గం కాదని పేర్కొంటోంది.
గోవా మోడల్పై ఎందుకు చర్చ?
మీరు ఇచ్చిన ట్రాన్స్క్రిప్ట్లో గోవాలో రేబీస్ నియంత్రణ కోసం హెల్ప్లైన్, ప్రజలకు అవగాహన, కుక్కల వ్యాక్సినేషన్ వంటి చర్యలను కలిపి అమలు చేసినట్లు వివరించారు. WHO కూడా గోవాలో పాఠశాల స్థాయి రేబీస్ అవగాహన కార్యక్రమాల ద్వారా పిల్లలకు కుక్క కాటు తర్వాత తీసుకోవాల్సిన చర్యలపై శిక్షణ ఇచ్చిన ఉదాహరణను నమోదు చేసింది.
అయితే గోవాలో మానవ రేబీస్ మరణాలు ఒక నిర్దిష్ట కాలంలో “జీరో”కు చేరినట్లు ట్రాన్స్క్రిప్ట్లో ఉన్న గణాంకాలను ఈ కథనం కోసం స్వతంత్రంగా నిర్ధారించలేదు. అందువల్ల వాటిని నిర్ధారిత గణాంకాలుగా పేర్కొనడం లేదు.
రేబీస్ విషయంలో గుర్తుంచుకోవాల్సిన 5 విషయాలు
- జంతువు కరిచిన వెంటనే గాయాన్ని సబ్బు, నీటితో కనీసం 15 నిమిషాలు కడగాలి.
- గాయం చిన్నదైనా వైద్యుడిని సంప్రదించాలి.
- అవసరమైతే వైద్యుల సూచన ప్రకారం రేబీస్ PEP ప్రారంభించాలి.
- గాయంపై కారం, మొక్కల రసం వంటి ఇంటి చిట్కాలు వేయకూడదు.
- వీధి కుక్కల నియంత్రణ కోసం సంబంధిత అధికారులకు సమాచారం ఇవ్వాలి.
చివరగా..
రేబీస్ విషయంలో భయపడటం కంటే సమయానికి సరైన చర్య తీసుకోవడం ముఖ్యం. WHO ప్రకారం రేబీస్ పూర్తిగా నివారించగల వ్యాధి. జంతువు కాటు లేదా గీతలు పడిన వెంటనే గాయాన్ని సరిగా శుభ్రం చేసి, ఆలస్యం చేయకుండా వైద్య సహాయం పొందడం ద్వారా ప్రాణాంతక పరిస్థితిని నివారించే అవకాశం ఉంటుంది.
గమనిక: ఇది సాధారణ అవగాహన కోసం మాత్రమే. జంతువు కాటు, గీత లేదా లాలాజల exposure జరిగినట్లయితే వ్యక్తిగత పరిస్థితికి అనుగుణంగా వైద్య నిపుణుల సలహా తీసుకోవాలి.
