బ్యాంకుల నుండి తీసుకున్న గృహ రుణాలు లేదా కమర్షియల్ లోన్లు సకాలంలో చెల్లించని పక్షంలో బ్యాంకులు ఆయా ఆస్తులను జప్తు చేయడం మనకు తెలిసిందే.
అయితే, అలా స్వాధీనం చేసుకున్న స్థిరాస్తులను బ్యాంకులు ఎలా విక్రయించాలి, వాటి విలువను ఎలా లెక్కించాలి అనే విషయాలపై రిజర్వ్ బ్యాంక్ ఆఫ్ ఇండియా (RBI) సరికొత్త మరియు అత్యంత స్పష్టమైన మార్గదర్శకాలను జారీ చేసింది. ఈ సరికొత్త నిబంధనలు అక్టోబర్ 1, 2026 నుండి అధికారికంగా అమలు కానున్నాయి.
రుణాలు తిరిగి చెల్లించని అసాధారణ పరిస్థితుల్లో మాత్రమే బ్యాంకులు ఈ స్థిరాస్తులను స్వాధీనం చేసుకుంటాయి. ఇటువంటి రికవరీ ఆస్తుల విషయంలో పారదర్శకతను పెంచేందుకు మరియు అక్రమాలకు తావులేకుండా చేసేందుకు ఈ కొత్త నిబంధనలను రూపొందించారు.
ఈ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం రుణగ్రహీతలు తప్పక తెలుసుకోవాల్సిన 5 అతి ముఖ్యమైన విషయాలు క్రింద వివరించబడ్డాయి:
1. ఆస్తులను ఎక్కువ కాలం దాచడానికి వీల్లేదు
బ్యాంకులు జప్తు చేసిన ఆస్తులను తమ వద్దే నిరవధికంగా ఉంచుకోవడానికి వీల్లేదని ఆర్బీఐ స్పష్టం చేసింది. బ్యాంకులు తమ అంతర్గత విధానాల ప్రకారం వీలైనంత త్వరగా ఈ ఆస్తులను విక్రయించడానికి ప్రయత్నించాలి. ఏదైనా ప్రత్యేక కారణాల వల్ల ఆలస్యమైతే, గరిష్టంగా 7 సంవత్సరాల వ్యవధిలోనే ఆ స్థిరాస్తిని పూర్తిగా విక్రయించాల్సి ఉంటుంది.
2. కేవలం బహిరంగ వేలం (Public Auction) ద్వారానే అమ్మకం
ఆస్తుల విక్రయ ప్రక్రియలో పూర్తి పారదర్శకత ఉండేలా బ్యాంకులు వీటిని కేవలం బహిరంగ వేలం (పబ్లిక్ అక్షన్) ద్వారానే విక్రయించాలి. దీనివల్ల ఆస్తికి మార్కెట్ ధర ప్రకారం సరైన విలువ లభిస్తుంది. అంతేకాకుండా, ఎవరికైనా అనుకూలంగా లేదా గుట్టుచప్పుడు కాకుండా లోపల జరిగే ప్రైవేట్ విక్రయాలకు ఇది పూర్తి చెక్ పెడుతుంది.
3. డిఫాల్టర్లు తమ ఆస్తిని మళ్లీ కొనుక్కోలేరు
ఈ కొత్త ఫ్రేమ్వర్క్లో అత్యంత కీలకమైన నిబంధన ఏమిటంటే, రుణం ఎగ్గొట్టిన అసలు రుణగ్రహీతకు (Defaulting Borrower) లేదా అతనికి సంబంధించిన వ్యక్తులకు (Related Parties) ఆ ఆస్తిని బ్యాంకులు తిరిగి విక్రయించకూడదు. రుణగ్రహీతలు తమ ఆస్తులను తామే మళ్లీ కొనుగోలు చేసుకునేందుకు అనుమతించాలని వచ్చిన విజ్ఞప్తులను ఆర్బీఐ తిరస్కరించింది. అలా అనుమతిస్తే రుణాలు ఎగ్గొట్టే వారికి అయాచిత లబ్ధి చేకూరుతుందని, క్రెడిట్ క్రమశిక్షణ దెబ్బతింటుందని ఆర్బీఐ అభిప్రాయపడింది.
4. కఠినమైన విలువ నిర్ధారణ పద్ధతులు
స్వాధీనం చేసుకున్న ఆస్తి విలువను బుక్స్లో నమోదు చేసేందుకు ఆర్బీఐ కఠినమైన నిబంధనలను విధించింది. దీని ప్రకారం కింది రెండింటిలో ఏది తక్కువైతే ఆ విలువనే నమోదు చేయాలి:
- రుణం తీసుకుని చెల్లించని మొత్తం (Net Book Value of extinguished loan).
- కనీసం ఇద్దరు స్వతంత్ర నిపుణులైన వాల్యూయర్స్ (Independent External Valuers) లెక్కించిన ఆస్తి యొక్క డిస్ట్రెస్ సేల్ విలువ.
- ఈ నిబంధన వల్ల బ్యాంకులు తమ రికవరీ ఆస్తుల విలువను ఎక్కువగా చూపించకుండా సరైన లెక్కలను నిర్వహించే వీలుంటుంది.
5. యాజమాన్య బదిలీ తర్వాతే ఈ రూల్స్ వర్తిస్తాయి
బ్యాంకులు సాధారణంగా వ్యాపారంలో భాగంగా స్థిరాస్తులను కలిగి ఉండవు. లోన్ కట్టకపోవడంతో ఎన్పీఏ (NPA) గా మారిన అసాధారణ కేసులలో మాత్రమే కోర్టు లేదా ఒప్పందాల ద్వారా బ్యాంకులు ఆస్తి యాజమాన్య హక్కులను పొందుతాయి. ఈ నిబంధనలు కేవలం బ్యాంకులు ఆస్తిపై పూర్తి యాజమాన్యాన్ని పొందిన తర్వాత మాత్రమే వర్తిస్తాయి. లోన్ రికవరీకి ముందు సార్ఫేసి (SARFAESI) చట్టం ప్రకారం రుణగ్రహీతలకు ఉండే చట్టపరమైన హక్కులపై ఈ నిబంధనలు ఎలాంటి ప్రభావం చూపవు.
Also read: యెస్ బ్యాంక్ ఖాతాలో మరో కీలక విజయం: అంతర్జాతీయ, దేశీయ ఏజెన్సీల నుంచి రేటింగ్ అప్గ్రేడ్!
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
Q1. బ్యాంకులు స్వాధీనం చేసుకున్న స్థిరాస్తులను గరిష్టంగా ఎంత కాలం ఉంచుకోవచ్చు?
జవాబు. ఆర్బీఐ కొత్త నిబంధనల ప్రకారం బ్యాంకులు జప్తు చేసిన ఆస్తులను తమ వద్ద నిరవధికంగా ఉంచుకోకూడదు. అంతర్గత పాలసీలకు లోబడి, గరిష్టంగా 7 సంవత్సరాల లోపు ఆ ఆస్తులను విక్రయించి వేయాల్సి ఉంటుంది.
Q2. రుణాన్ని చెల్లించలేకపోయిన అసలు యజమాని వేలంలో ఆ ఆస్తిని తిరిగి కొనుగోలు చేయవచ్చా?
జవాబు. లేదు. కొత్త ఫ్రేమ్వర్క్ ప్రకారం డిఫాల్ట్ అయిన అసలు రుణగ్రహీతకు లేదా వారికి సంబంధించిన వ్యక్తులకు ఆ ఆస్తిని తిరిగి విక్రయించడాన్ని ఆర్బీఐ పూర్తిగా నిషేధించింది.
Q3. జప్తు చేసిన ఆస్తి విలువను బ్యాంకులు ఏ విధంగా నిర్ధారించాలి?
జవాబు. ఆస్తి విలువను నమోదు చేయడానికి నెట్ లోన్ బుక్ వాల్యూ లేదా కనీసం ఇద్దరు స్వతంత్ర వాల్యూయర్స్ లెక్కించిన డిస్ట్రెస్ సేల్ వ్యాల్యూ.. ఈ రెండింటిలో ఏది తక్కువైతే దానినే పరిగణనలోకి తీసుకోవాలి.
