ఆషాఢ మాసం వచ్చిందంటే తెలంగాణ అంతటా బోనాల సందడి మొదలవుతుంది. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్ జంట నగరాలు అమ్మవారి నామస్మరణతో మార్మోగిపోతాయి. మహిళలు భక్తిశ్రద్ధలతో బోనాలను నెత్తిన పెట్టుకుని ఆలయాలకు తరలివెళ్తారు. డప్పుల మోతలు, పోతురాజుల విన్యాసాలు, మంగళహారతులతో బోనాల పండుగకు ప్రత్యేక శోభ వస్తుంది.
అయితే అమ్మవారికి సమర్పించే బోనం అంటే ఏమిటి? ఇందులో ఏం పెడతారు? ఎన్ని రకాల బోనాలు ఉన్నాయి? వెయ్యి కండ్ల బోనం అంటే ఏమిటి? అనే విషయాలు చాలామందికి తెలియకపోవచ్చు. ఈ బోనాల వెనుక ఉన్న ఆచారాలు, విశిష్టతలను ఇప్పుడు తెలుసుకుందాం.
బోనం అంటే ఏమిటి?
‘భోజనం’ అనే సంస్కృత పదానికి వికృతి రూపమే ‘బోనం’ అని చెబుతారు. ఇంట్లోనే శుభ్రత, నిష్ఠతో వండిన ఆహారాన్ని అమ్మవారికి నైవేద్యంగా సమర్పించడమే బోనం.
తమ కుటుంబాన్ని, గ్రామాన్ని అమ్మవారు చల్లగా చూడాలని, ఎలాంటి ఆపదలు, అనారోగ్యాలు రాకుండా కాపాడాలని కోరుకుంటూ భక్తులు బోనం సమర్పిస్తారు. అందుకే బోనం తయారీలో పరిశుభ్రతతో పాటు భక్తిశ్రద్ధలకు ఎంతో ప్రాధాన్యం ఇస్తారు.
బోనం ఎలా తయారు చేస్తారు?
సాధారణంగా రాగి లేదా మట్టి కుండను ఉపయోగిస్తారు. ముందుగా కుండను శుభ్రంగా కడిగి అందులో అమ్మవారికి సమర్పించాల్సిన నైవేద్యాన్ని వండుతారు.
కొంతమంది బెల్లంతో అన్నం లేదా పరమాన్నం తయారు చేస్తారు. మరికొందరు పసుపు కలిపి పచ్చటి అన్నాన్ని వండుతారు. కొన్ని సంప్రదాయాల్లో కట్టె పొంగలి, పొన్నగంటి ఆకుకూర వంటి నైవేద్యాలను కూడా సిద్ధం చేస్తారు.
నైవేద్యం సిద్ధమైన తర్వాత కుండను అందంగా అలంకరిస్తారు. కుండకు సున్నం, పసుపు రాసి కుంకుమ బొట్లు పెడతారు. వేపాకులు, పూలతో అలంకరిస్తారు. కుండపై మట్టి ప్రమిదలు పెట్టి దీపాలు వెలిగిస్తారు. ధూపం, అగరబత్తులు సమర్పించి అమ్మవారి ఆలయానికి ఊరేగింపుగా తీసుకెళ్తారు.
బెల్లం బువ్వ బోనం
బోనాల్లో ముఖ్యంగా కనిపించే రకాలలో బెల్లం బువ్వ బోనం ఒకటి. బెల్లంతో అన్నం లేదా పరమాన్నం తయారు చేసి అమ్మవారికి నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
తీపి పదార్థంతో తయారయ్యే ఈ నైవేద్యాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో కుండలో ఉంచి అమ్మవారికి సమర్పించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.
పచ్చబువ్వ బోనం
మరికొందరు భక్తులు పసుపు కలిపి పచ్చటి అన్నాన్ని తయారు చేసి బోనం సమర్పిస్తారు. దీనినే పచ్చబువ్వ బోనం అని పిలుస్తారు.
పసుపు శుభానికి, పవిత్రతకు ప్రతీకగా భావించే సంప్రదాయంలో పసుపుతో తయారు చేసిన ఈ నైవేద్యానికి ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంటుంది.
వెయ్యి కండ్ల బోనం ప్రత్యేకత ఏంటి?
బోనాల్లో ప్రత్యేకంగా చెప్పుకునేది వెయ్యి కండ్ల బోనం. ఇది సాధారణ బోనం కుండకు భిన్నంగా ఉంటుంది.
వెయ్యి కండ్ల బోనం కోసం మట్టి కుండను ఉపయోగిస్తారు. ఈ కుండకు శరీరం మొత్తం అనేక చిన్న చిన్న రంధ్రాలు ఉంటాయి. అందుకే దీనిని ‘వెయ్యి కండ్ల బోనం’ అని పిలుస్తారు.
రంధ్రాలతో ఉన్న ఈ కుండను పసుపు, కుంకుమలతో అలంకరించి లోపల దీపం వెలిగిస్తారు. కుండలోని రంధ్రాల నుంచి వెలుగు కనిపించేలా ఉండటంతో ఇది ప్రత్యేక ఆకర్షణగా నిలుస్తుంది.
కోరిన కోరికలు నెరవేరిన తర్వాత భక్తులు అమ్మవారికి మొక్కు చెల్లింపుగా వెయ్యి కండ్ల బోనం సమర్పించుకునే సంప్రదాయం కూడా ఉంది.
బోనం తలపై పెట్టుకుని మహిళల ఊరేగింపు
బోనాల పండుగలో మహిళల పాత్ర ఎంతో ప్రత్యేకం. ఇంటి ఆడబిడ్డలు, కోడళ్లు పట్టుబట్టలు ధరించి సంప్రదాయబద్ధంగా అలంకరించుకుని బోనాన్ని తలపై పెట్టుకుంటారు.
ఆ తర్వాత మంగళహారతులు, డప్పుల దరువులు, పోతురాజుల విన్యాసాల మధ్య ఆలయానికి ఊరేగింపుగా వెళ్తారు. ఈ దృశ్యం బోనాల పండుగకు ప్రత్యేక గుర్తింపుగా నిలుస్తుంది.
అమ్మవారి ఆలయానికి చేరుకున్న తర్వాత బోనాన్ని సమర్పించి మొక్కులు చెల్లించుకుంటారు.
హైదరాబాద్లో బోనాల ప్రత్యేకత
హైదరాబాద్లో బోనాల ఉత్సవాలు ఎంతో వైభవంగా జరుగుతాయి. గోల్కొండ జగదాంబిక అమ్మవారి బోనాలతో ఉత్సవాలు ప్రారంభమై, అనంతరం సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి, లాల్దర్వాజా మాతంగేశ్వరి అమ్మవారి బోనాలు ఘనంగా జరుగుతాయి.
ఆషాఢ మాసంలో నగరంలోని అనేక ప్రాంతాల్లో బోనాల వేడుకలు నిర్వహిస్తారు. ఆ తర్వాత గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో శ్రావణ మాసంలో కూడా అమ్మవారికి బోనాలు సమర్పించే సంప్రదాయం కొనసాగుతుంది.
అంటే తెలంగాణలో ఆషాఢం, శ్రావణం రెండు నెలల పాటు అమ్మవారిని కొలుస్తూ బోనాల ఉత్సవాలు నిర్వహించడం ఆనవాయితీగా వస్తోంది.
తెలంగాణ సంస్కృతికి ప్రతీకగా బోనాలు
బోనాలు కేవలం ఒక పండుగ మాత్రమే కాదు.. తెలంగాణ సంస్కృతి, సంప్రదాయం, భక్తి, సామాజిక ఐక్యతకు ప్రతీకగా నిలిచే ప్రత్యేక ఉత్సవం. తరతరాలుగా వస్తున్న ఆచారాలను కొనసాగిస్తూ అమ్మవారికి బోనం సమర్పించడం తెలంగాణ ప్రజల జీవన విధానంలో ఒక భాగంగా మారింది.
ఎల్లమ్మ, మైసమ్మ, పోచమ్మ, ముత్యాలమ్మ, పెద్దమ్మ తల్లి వంటి గ్రామదేవతలను కొలుస్తూ ప్రజలు తమ కుటుంబాలు, గ్రామాలు సుభిక్షంగా ఉండాలని కోరుకుంటారు.
బోనం రూపం, నైవేద్యం ప్రాంతాన్ని బట్టి కొంత మారవచ్చు. కానీ అమ్మవారికి భక్తితో భోజనం సమర్పించాలనే భావన మాత్రం అన్ని బోనాల వెనుక ప్రధానంగా కనిపిస్తుంది.
