Mrugavani National Park: హైదరాబాద్‌కు సమీపంలోని చిల్కూర్ మృగవాణి నేషనల్ పార్క్‌లో ప్రాచీన మానవ కార్యకలాపాలకు సంబంధించినవిగా భావిస్తున్న కొన్ని రాతి ఆనవాళ్లు వెలుగులోకి వచ్చాయి. బండ జువ్వి వాచ్ టవర్ సమీపంలోని రాతి ఉపరితలంపై నాలుగు గీతలను చరిత్రకారుడు డాక్టర్ సత్యనారాయణ ద్యావనపల్లి గుర్తించారు. ఇవి రాతి పనిముట్లను పదును పెట్టేందుకు లేదా రుద్దేందుకు ఉపయోగించి ఉండొచ్చనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది. అయితే వాటి వయస్సు, అసలు ఉపయోగం, చారిత్రక ప్రాధాన్యాన్ని నిర్ధారించేందుకు శాస్త్రీయ పురావస్తు పరిశోధన అవసరం. ఇదే ప్రాంతానికి సుమారు కిలోమీటరు దూరంలో రాతి చిత్రాలు కూడా ఉన్నట్లు గుర్తించారు.
వాచ్ టవర్ సమీపంలో నాలుగు రాతి గీతలు
రంగారెడ్డి జిల్లా అటవీ శాఖ అడ్మినిస్ట్రేటివ్ ఆఫీసర్ బి. ఆనంద్ కుమార్ అందించిన సమాచారంతో డాక్టర్ సత్యనారాయణ ద్యావనపల్లి మృగవాణి నేషనల్ పార్క్‌లో సఫారీ సందర్భంగా ఈ ఆనవాళ్లను పరిశీలించారు.
బండ జువ్వి వాచ్ టవర్ సమీపంలోని పీఠభూమిని పోలిన రాతి ఉపరితలంపై నాలుగు గీతలు ఉన్నాయి. ఒక్కో గీత సుమారు ఒక అడుగు పొడవు, రెండు నుంచి నాలుగు అంగుళాల లోతుతో ఉన్నట్లు గుర్తించారు. ఈ ప్రదేశం లోయలను ఆనుకుని, నీటి వనరులకు సమీపంలో ఉండటం కూడా ప్రాధాన్యంగా మారింది.
ఈ గీతలు రాతి గొడ్డళ్లు వంటి పనిముట్లను తయారు చేయడం, రుద్దడం లేదా పదును పెట్టడం కోసం ఉపయోగించి ఉండవచ్చని ద్యావనపల్లి అభిప్రాయపడ్డారు. ఇవి నియోలిథిక్ కాలం నాటి కార్యకలాపాలతో సంబంధం కలిగి ఉండే అవకాశం ఉందని, అయితే దీనిని శాస్త్రీయంగా నిర్ధారించాల్సి ఉందని తెలిపారు.
కిలోమీటర్ దూరంలో రాతి చిత్రాలు
రాతి గీతలు ఉన్న ప్రదేశానికి సుమారు ఒక కిలోమీటర్ దూరంలో ఫారెస్ట్ ట్రెక్ పార్క్ సమీపంలో మరో ఆసక్తికరమైన ప్రదేశం ఉంది. అక్కడ రాతి నిర్మాణంపై ఓచర్ రంగు వర్ణద్రవ్యంతో చిత్రాలు గీసినట్లు గుర్తించారు.
ఈ చిత్రాల్లో తాబేలు, ఒక జంతువును మచ్చిక చేసుకున్నట్లు భావించే దృశ్యం, వేటకు సంబంధించిన దృశ్యాలు, బాణాలు, సరిహద్దు ఆకృతులు ఉన్నట్లు ప్రాథమికంగా గుర్తించారు. మరో ఆకృతిని ఒక సమూహంలోని సామాజిక విభజనకు సూచనగా కూడా భావిస్తున్నారు.
అయితే ఈ చిత్రాలు ఏ కాలానికి చెందినవో, వాటి వెనుక ఉద్దేశం ఏమిటో ఇప్పటివరకు నిర్ధారణ కాలేదు. రాతి గీతలు, చిత్రాలకు పరస్పర సంబంధం ఉందా అనే అంశం కూడా స్పష్టతకు రావాల్సి ఉంది.
సమగ్ర పురావస్తు సర్వేకు పిలుపు
ఈ రెండు ప్రాంతాల్లో తెలంగాణ పురావస్తు, మ్యూజియంల శాఖ సమగ్ర సర్వే నిర్వహించాలని ద్యావనపల్లి కోరారు. రాతి నిర్మాణాలతో పాటు సమీపంలోని సహజ రాతి ఆశ్రయాలను కూడా పరిశీలించాలని సూచించారు.
సర్వేలో భాగంగా రాతి పనిముట్లు, కుండల ముక్కలు, ఇతర రాతి గుర్తులు, మానవ నివాసానికి సంబంధించిన ఆనవాళ్లు లభిస్తాయా అనే అంశాలను పరిశీలించాల్సి ఉందని పేర్కొన్నారు.
అటవీ శాఖతో సమన్వయంతో రక్షణ చర్యలు
మృగవాణి నేషనల్ పార్క్ పరిధిలో ఉన్నందున పురావస్తు శాఖ, అటవీ శాఖ కలిసి ఈ ప్రాంతాలను నమోదు చేసి సంరక్షించాల్సిన అవసరం ఉందని ద్యావనపల్లి సూచించారు.
శాస్త్రీయ పరిశోధన పూర్తయితే ఈ రాతి గీతలు, చిత్రాల కాలం, వాటి ఉపయోగం, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యంపై మరింత స్పష్టత వచ్చే అవకాశం ఉంది. హైదరాబాద్ పరిసర ప్రాంతాల్లో ప్రాచీన మానవ కార్యకలాపాలపై పరిశోధనకు ఈ ఆనవాళ్లు ఉపయోగపడే అవకాశం ఉన్నప్పటికీ, వాటి చారిత్రక కాలాన్ని అధికారికంగా నిర్ధారించడానికి పురావస్తు అధ్యయనం అవసరం.
