హైదరాబాద్, జూన్ 9: మానవ అక్రమ రవాణా (Human Trafficking) బాధితుల హక్కులు, పునరావాసం, గౌరవప్రదమైన జీవనంపై సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన కీలక తీర్పులో హైదరాబాద్ విశ్వవిద్యాలయం (University of Hyderabad) పరిశోధనలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం లభించింది. బాధితుల సంక్షేమం, పునరావాస విధానాలపై యూనివర్సిటీకి చెందిన పరిశోధకులు చేసిన అధ్యయనాలను సుప్రీంకోర్టు తన తీర్పులో ప్రస్తావించడం విశేషంగా మారింది.
మే 29న జస్టిస్ జేబీ పార్దివాలా, జస్టిస్ ఆర్. మహాదేవన్ సభ్యులుగా ఉన్న ద్విసభ్య ధర్మాసనం ఈ అంశంపై విచారణ చేపట్టింది. హైదరాబాద్కు చెందిన ప్రముఖ యాంటీ-ట్రాఫికింగ్ సంస్థ ప్రజ్వల దాఖలు చేసిన పిటిషన్ను విచారించిన సందర్భంగా ఈ పరిశోధనలను కోర్టు పరిశీలించింది.
ప్రజ్వల పిటిషన్పై విచారణ
మానవ అక్రమ రవాణా బాధితులకు మరింత బలమైన చట్టపరమైన రక్షణ, మెరుగైన పునరావాస విధానాలు కల్పించాలని కోరుతూ ప్రజ్వల సంస్థ సుప్రీంకోర్టును ఆశ్రయించింది. ఈ సంస్థను ప్రముఖ సామాజిక కార్యకర్త సునీత కృష్ణన్ సహ-స్థాపించారు.
విచారణ సందర్భంగా కోర్టు 2016లో ప్రచురితమైన Economic and Political Weekly జర్నల్లోని పలు వ్యాసాలను పరిశీలించింది. ఈ వ్యాసాల రూపకల్పనకు 2014లో హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీలో జరిగిన Women’s World Congress సదస్సులో జరిగిన చర్చలు ఆధారమయ్యాయి.
ఆశ్రయ గృహాలపై పరిశోధనకు ప్రాధాన్యం
హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీ మాజీ విద్యార్థిని డాక్టర్ బర్నాలి దాస్ చేసిన పరిశోధనను కూడా సుప్రీంకోర్టు ప్రస్తావించింది. ఈ అధ్యయనంలో బాధితుల కోసం ఏర్పాటు చేసిన కొన్ని ఆశ్రయ గృహాలు (Shelter Homes) కొన్నిసార్లు రక్షణ కేంద్రాల కంటే నిర్బంధ కేంద్రాలుగా మారే పరిస్థితులను విశ్లేషించారు.
బాధితుల స్వేచ్ఛ, నిర్ణయాధికారం, గౌరవప్రద జీవితం వంటి అంశాలను పునరావాస ప్రక్రియలో ప్రధానంగా పరిగణనలోకి తీసుకోవాలని ఈ పరిశోధన సూచించింది.
బాధితులకు గౌరవం, నిర్ణయాధికారం హక్కు
తీర్పులో సుప్రీంకోర్టు కీలక వ్యాఖ్యలు చేసింది. మానవ అక్రమ రవాణా బాధితులు కూడా ఇతర పౌరుల మాదిరిగానే ప్రాథమిక హక్కులు, గౌరవప్రద జీవితం, స్వతంత్ర నిర్ణయాధికారానికి అర్హులని స్పష్టం చేసింది.
అలాగే పరస్పర అంగీకారంతో జరిగే వయోజన సెక్స్ వర్క్ను మానవ అక్రమ రవాణాతో సమానంగా చూడకూడదని కోర్టు పేర్కొంది.
“స్వచ్ఛందంగా సెక్స్ వర్క్లో ఉన్న వయోజన మహిళలను వారి ఇష్టానికి వ్యతిరేకంగా నిర్బంధించడం లేదా బలవంతంగా రక్షించడం చట్టబద్ధం కాదు. అయితే, అక్రమ రవాణా ముఠాలు, వాణిజ్య లైంగిక దోపిడీపై ప్రభుత్వం కఠిన చర్యలు తీసుకోవాలి” అని సుప్రీంకోర్టు స్పష్టం చేసింది.
బాధితుల రక్షణ కోసం ప్రత్యేక ప్రణాళిక
ఈ కేసులో భాగంగా సుప్రీంకోర్టు Victim Protection Plan రూపొందిస్తూ పలు కీలక సిఫార్సులు చేసింది.
వాటిలో:
- యాంటీ హ్యూమన్ ట్రాఫికింగ్ యూనిట్లను బలోపేతం చేయడం
- బాధితులకు ఉచిత న్యాయ సహాయం విస్తరించడం
- పునరావాస వ్యవస్థను మెరుగుపరచడం
- బాధితుల కేంద్రంగా విధానాలను రూపొందించడం
- సంస్థాగత మద్దతును పెంచడం
వంటి అంశాలు ఉన్నాయి.
యూనివర్సిటీ పరిశోధనలకు పెరుగుతున్న గుర్తింపు
హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీకి చెందిన అధ్యయనాలను సుప్రీంకోర్టు తీర్పులో ప్రస్తావించడం అకాడమిక్ వర్గాల్లో చర్చనీయాంశంగా మారింది. సామాజిక సమస్యలపై విశ్వవిద్యాలయాల్లో జరిగే పరిశోధనలు ఇప్పుడు కేవలం పుస్తకాలకే పరిమితం కాకుండా ప్రజా విధానాలు, చట్టపరమైన నిర్ణయాలు, సామాజిక సంస్కరణలను ప్రభావితం చేస్తున్నాయని నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
ఈ తీర్పు ద్వారా బాధితుల హక్కుల పరిరక్షణలో పరిశోధనల పాత్ర ఎంత కీలకమో మరోసారి స్పష్టమైంది. హైదరాబాద్ యూనివర్సిటీ పరిశోధనలకు లభించిన ఈ గుర్తింపు రాష్ట్ర ఉన్నత విద్యా రంగానికి గర్వకారణంగా మారింది.
