నమస్తే పథకం అంటే ఏమిటి?

పారిశుద్ధ్య కార్మికుల భద్రత, గౌరవం, సామాజిక భద్రత లక్ష్యంగా కేంద్ర ప్రభుత్వం అమలు చేస్తున్న ఫ్లాగ్‌షిప్ పథకమే నమస్తే (నేషనల్ యాక్షన్ ఫర్ మెకనైజ్డ్ శానిటేషన్ ఎకోసిస్టమ్ – NAMASTE). కేంద్ర సామాజిక న్యాయ, సాధికారత మంత్రిత్వ శాఖ, గృహనిర్మాణ-పట్టణ వ్యవహారాల మంత్రిత్వ శాఖ సంయుక్తంగా దీన్ని అమలు చేస్తున్నాయి.

మురుగు కాల్వలు, సెప్టిక్ ట్యాంకులను మనుషులు నేరుగా శుభ్రం చేసే ప్రమాదకర పద్ధతిని పూర్తిగా నిర్మూలించి, యంత్రాల ద్వారా శుభ్రపరిచే వ్యవస్థను ప్రోత్సహించడమే ఈ పథకం ప్రధాన లక్ష్యం. దీంతో పాటు కార్మికులకు నైపుణ్య శిక్షణ, సమగ్ర సంక్షేమ చర్యలు అందిస్తున్నారు.

తాజా గణాంకాలు – ఎంతమందికి లబ్ధి?

పథకం కింద ఇప్పటివరకు సాధించిన పురోగతిని కేంద్రం వెల్లడించింది:

• గుర్తింపు (వ్యాలిడేషన్): 89,915 మంది సీవర్-సెప్టిక్ ట్యాంక్ వర్కర్లు, 2,81,117 మంది వేస్ట్ పికర్స్
• పీపీఈ కిట్లు: సీవర్ వర్కర్లకు 87,037, వేస్ట్ పికర్స్‌కు 1,84,118 కిట్ల పంపిణీ
• హెల్త్ కార్డులు: 76,845 మంది సీవర్ వర్కర్లకు, 1,04,729 మంది వేస్ట్ పికర్స్‌కు జారీ
• ఈఆర్ఎస్‌యూలు: 753 ఎమర్జెన్సీ రెస్పాన్స్ శానిటేషన్ యూనిట్లకు ఆధునిక భద్రతా పరికరాలు
• మొత్తంగా 3.7 లక్షల మందికి పైగా పారిశుద్ధ్య కార్మికులు పథకం పరిధిలోకి వచ్చినట్లు గణాంకాలు చెబుతున్నాయి.

కార్మికులకు అందుతున్న ప్రయోజనాలు

నమస్తే పథకం కింద గుర్తించిన కార్మికులకు దశలవారీగా పలు ప్రయోజనాలు అందుతున్నాయి:

• వ్యక్తిగత రక్షణ పరికరాలు (పీపీఈ కిట్లు)
• ఆరోగ్య బీమా, ఆయుష్మాన్ భారత్ కవరేజీ
• వృత్తిపరమైన భద్రతా శిక్షణ, నైపుణ్యాభివృద్ధి
• స్వయం ఉపాధి కోసం ఆర్థిక సహాయం
• ఆధునిక యాంత్రిక పారిశుద్ధ్య పరికరాల అందుబాటు
• స్వయం సహాయక సంఘాల ద్వారా వ్యాపార అవకాశాలు
• “గౌరవంతో పని చేసే హక్కు ప్రతి కార్మికుడిది” – మంత్రి

ప్రతి పారిశుద్ధ్య కార్మికుడు గౌరవం, భద్రత, సామాజిక రక్షణతో పని చేసేలా చూడాలన్న ప్రభుత్వ నిబద్ధతకు నమస్తే పథకం ప్రతిబింబమని కేంద్ర సామాజిక న్యాయ శాఖ మంత్రి డాక్టర్ వీరేంద్ర కుమార్ పేర్కొన్నారు.

యాంత్రీకరణ, నైపుణ్య శిక్షణ, ఆరోగ్య సంరక్షణ, జీవనోపాధి మద్దతు ద్వారా పారిశుద్ధ్య వృత్తిని సురక్షితంగా, గౌరవప్రదంగా మారుస్తున్నామని చెప్పారు. పారిశుద్ధ్య పనుల్లో మరణాలు సున్నా (జీరో ఫెటాలిటీస్) స్థాయికి చేరుకోవడమే అంతిమ లక్ష్యమని స్పష్టం చేశారు. ‘సబ్ కా సాథ్, సబ్ కా వికాస్, సబ్ కా విశ్వాస్, సబ్ కా ప్రయాస్’ స్ఫూర్తికి ఈ పథకం అనుగుణంగా ఉందన్నారు.

పథకం లక్ష్యాలు ఏమిటి?

• పారిశుద్ధ్య పనుల్లో మరణాలను పూర్తిగా నివారించడం
• ప్రమాదకర వ్యర్థాలతో మనుషుల ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని తొలగించడం
• అన్ని పారిశుద్ధ్య కార్యకలాపాలు యంత్రాల ద్వారానే జరిగేలా చూడటం
• నైపుణ్యం కలిగిన పారిశుద్ధ్య వర్క్‌ఫోర్స్ నిర్మాణం
• కార్మికుల్లో ఎంటర్‌ప్రెన్యూర్‌షిప్ ప్రోత్సాహం – శుభ్రపరిచే యంత్రాల యజమానులుగా వారినే తీర్చిదిద్దడం

ఎందుకింత కీలకం?

దేశంలో మ్యాన్‌హోళ్లు, సెప్టిక్ ట్యాంకులు శుభ్రం చేస్తూ విషవాయువులకు బలై కార్మికులు మరణించిన ఘటనలు ఏళ్ల తరబడి నమోదవుతూనే ఉన్నాయి. చట్టప్రకారం మాన్యువల్ స్కావెంజింగ్ నిషేధమైనా, యంత్రాల కొరత వల్ల పలుచోట్ల మనుషులే ప్రమాదకర పరిస్థితుల్లో దిగాల్సిన దుస్థితి కొనసాగుతోంది.

ఈ నేపథ్యంలో కార్మికులకే యంత్రాల యాజమాన్యం కల్పించి, వారినే ‘శానిప్రెన్యూర్లు’గా మార్చే నమస్తే విధానం సమస్యకు మూలం నుంచి పరిష్కారం చూపే ప్రయత్నంగా నిపుణులు అభివర్ణిస్తున్నారు.

రాష్ట్రాలతో కలిసి ముందుకు

యాంత్రిక పారిశుద్ధ్య సేవల విస్తరణ, భద్రతా ప్రమాణాల బలోపేతం, కార్మికుల సామాజిక-ఆర్థిక అభివృద్ధి కోసం రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలు, పట్టణ స్థానిక సంస్థలతో కలిసి కేంద్రం పని చేస్తోందని ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు. ప్రజారోగ్య పరిరక్షణలో కీలక పాత్ర పోషించే వారికి గౌరవం, రక్షణ, అవకాశాలు అందించడం ద్వారా స్వచ్ఛమైన, సురక్షితమైన, సమ్మిళిత భారత నిర్మాణానికి ఈ పథకం దోహదపడుతోందని తెలిపారు.

Also read: ఒక్క రోజే 840 ఎకరాలు.. రూ.30 వేల కోట్ల భూమికి హైడ్రా రక్షణ కవచం!