నైరుతి రుతుపవనాల సగం కాలం ఇప్పటికే పూర్తయింది. ఆగస్టు రెండో వారంలోకి అడుగుపెట్టినా తెలంగాణకు ప్రధాన జలవనరులైన కృష్ణా, గోదావరి నదులకు ఇంకా నిరంతరంగా, విస్తృతంగా వరద ప్రవాహాలు రావాల్సి ఉంది. రాష్ట్రంలోని జలాశయాలు, సాగునీటి వ్యవస్థలు, వ్యవసాయ అవసరాలకు సరిపడా నీటి లభ్యతపై ప్రస్తుతం అందరి దృష్టి నెలకొంది.
ఇప్పటివరకు వర్షపాతం సమానంగా లేకపోవడం, ఎల్నినో పరిస్థితులపై నెలకొన్న ఆందోళనలు, రుతుపవనాల మిగిలిన కాలంలో వర్షాల తీరుపై స్పష్టత లేకపోవడం తెలంగాణకు సవాలుగా మారాయి. రాష్ట్రంలో ఎంత వర్షం పడుతుందన్నదే కాకుండా.. కృష్ణా, గోదావరి నదుల ఎగువ పరీవాహక ప్రాంతాలైన మహారాష్ట్ర, కర్ణాటకల్లో కురిసే వర్షాలు, అక్కడి జలాశయాల పరిస్థితి కూడా తెలంగాణ నీటి భద్రతను నిర్ణయించనున్నాయి.
ఈ నేపథ్యంలోనే నాగార్జునసాగర్లో సోమవారం, ఆగస్టు 10న ప్రత్యేకంగా వరుణ యాగం నిర్వహించనున్నారు. ముఖ్యమంత్రి ఏ. రేవంత్రెడ్డి ఈ కార్యక్రమంలో పాల్గొననుండగా, నీటిపారుదల, పౌరసరఫరాల శాఖ మంత్రి ఎన్. ఉత్తమ్కుమార్రెడ్డి ఆధ్వర్యంలో ఈ యాగం జరగనుంది.
వర్షాలు సమృద్ధిగా కురవాలని వరుణ యాగం
తెలంగాణతో పాటు కృష్ణా, గోదావరి నదుల ఎగువ పరీవాహక ప్రాంతాల్లో సమృద్ధిగా, సకాలంలో వర్షాలు కురవాలని ఈ యాగం ద్వారా వరుణ దేవుడిని ప్రార్థించనున్నారు. నదుల్లో ఆరోగ్యకరమైన ప్రవాహాలు కొనసాగడం, ప్రాజెక్టులు, చెరువులు నిండడం, భూగర్భ జలాలు పెరగడం, వ్యవసాయ సీజన్ సుభిక్షంగా సాగాలని కోరుతూ ఈ వేద కార్యక్రమాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు.
నాగార్జునసాగర్ వంటి భారీ జలాశయం వద్ద ఈ కార్యక్రమం నిర్వహించడం కూడా ప్రాధాన్యత సంతరించుకుంది. కృష్ణా నదిపై ఉన్న ఈ ప్రాజెక్టుకు ప్రస్తుతం నీరు వస్తున్నప్పటికీ.. జలాశయంలో ఇంకా భారీ ఖాళీ సామర్థ్యం ఉంది. దీంతో రానున్న రోజుల్లో ఎగువ నుంచి మరింతగా వరద ప్రవాహాలు రావాల్సిన అవసరం కనిపిస్తోంది.
ఎల్నినో పరిస్థితులపై ఆందోళన
నైరుతి రుతుపవనాల మిగిలిన కాలం ఎలా ఉండబోతుందన్నది ప్రస్తుతం కీలకంగా మారింది. ఎల్నినో పరిస్థితులు అభివృద్ధి చెందుతున్నాయన్న అంచనాలు, వర్షపాతం అసమానంగా ఉండే అవకాశాలు ప్రభుత్వ వర్గాల్లో ఆందోళనకు కారణమవుతున్నాయి.
తెలంగాణకు వర్షాల విషయంలో కేవలం సీజన్ మొత్తం కురిసే వర్షపాతం పరిమాణం మాత్రమే ముఖ్యం కాదు. పంటలకు అవసరమైన సమయంలో వర్షాలు పడటం, చెరువుల్లోకి వరద నీరు చేరడం, భూగర్భ జలాల రీచార్జ్ జరగడం, ప్రధాన జలాశయాలకు నిరంతరంగా నీరు రావడం కూడా అత్యంత కీలకం.
ఒకటి రెండు సార్లు భారీ వర్షాలు కురిసి వరద ప్రవాహాలు వచ్చినంత మాత్రాన నీటి సమస్య పూర్తిగా పరిష్కారం కాదని నీటి నిర్వహణ నిపుణుల విశ్లేషణ స్పష్టం చేస్తోంది.
తెలంగాణ నీరు.. రాష్ట్ర సరిహద్దులు దాటి వస్తుంది
తెలంగాణలోని ప్రధాన నదీ జలాల విషయంలో ఎగువ రాష్ట్రాల పరిస్థితి ఎంతో కీలకం. కృష్ణా నది పరీవాహక ప్రాంతం సుమారు 2.59 లక్షల చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉంది. ఇందులో కర్ణాటకకు సుమారు 44 శాతం, మహారాష్ట్రకు దాదాపు 27 శాతం వాటా ఉంది.
అంటే కృష్ణా పరీవాహక ప్రాంతంలో 70 శాతానికి పైగా ఈ రెండు రాష్ట్రాల్లోనే ఉంది. కర్ణాటక, మహారాష్ట్రల్లో కురిసే వర్షాలు, కృష్ణా, భీమా, తుంగభద్ర నదుల పరీవాహక ప్రాంతాల్లో నీటి లభ్యత తెలంగాణలోని జూరాల, శ్రీశైలం, నాగార్జునసాగర్ వంటి ప్రాజెక్టులకు వచ్చే ప్రవాహాలపై ప్రభావం చూపుతుంది.
అదేవిధంగా మహారాష్ట్రలోని నాసిక్, మరాఠ్వాడా, ఇతర ఎగువ గోదావరి పరీవాహక ప్రాంతాల్లో కురిసే వర్షాలు దిగువకు ప్రవహించి తెలంగాణలోని శ్రీరాంసాగర్, ఎల్లంపల్లి వంటి ప్రాజెక్టులకు చేరుతాయి.
అందుకే తెలంగాణ నీటి పరిస్థితిని అంచనా వేయాలంటే రాష్ట్రంలో నమోదయ్యే వర్షపాతంతో పాటు ఎగువ రాష్ట్రాల్లోని వర్షాలు, జలాశయాల నీటిమట్టాలు, నదీ ప్రవాహాలను నిరంతరం గమనించాల్సి ఉంటుంది.
కృష్ణా బేసిన్లో పెరుగుతున్న ప్రవాహాలు
ఆదివారం ఉదయం 9 గంటల నాటికి కృష్ణా బేసిన్లోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో గణనీయమైన నీటి ప్రవాహాలు నమోదయ్యాయి.
ఆల్మట్టి జలాశయానికి 1,05,332 క్యూసెక్కుల ఇన్ఫ్లో ఉండగా, 86,155 క్యూసెక్కుల నీటిని దిగువకు విడుదల చేస్తున్నారు. జలాశయంలో 113.71 టీఎంసీల నీరు ఉంది. దీని పూర్తి సామర్థ్యం 129.72 టీఎంసీలు.
నారాయణపూర్కు సుమారు 42 వేల క్యూసెక్కుల ప్రవాహం వస్తుండగా, 18,654 క్యూసెక్కులను విడుదల చేస్తున్నారు.
తెలంగాణకు కృష్ణా జలాల ప్రవాహానికి కీలక ద్వారంగా ఉన్న జూరాల ప్రాజెక్టుకు సుమారు 80 వేల క్యూసెక్కుల ఇన్ఫ్లో నమోదైంది. అక్కడ 46,543 క్యూసెక్కుల నీటిని విడుదల చేస్తున్నారు. జూరాలలో 8.07 టీఎంసీల నీరు ఉండగా, ప్రాజెక్టు పూర్తి సామర్థ్యం 9.66 టీఎంసీలు.
శ్రీశైలం పరిస్థితి ఎలా ఉంది?
శ్రీశైలం జలాశయంలో నీటి నిల్వ 179.90 టీఎంసీలకు చేరింది. ప్రాజెక్టు పూర్తి సామర్థ్యం 215.807 టీఎంసీలు. అంటే ఇంకా సుమారు 35.91 టీఎంసీల ఖాళీ సామర్థ్యం ఉంది.
అయితే సోమవారం వరుణ యాగం జరగనున్న నాగార్జునసాగర్ మాత్రం ఇంకా భారీ ప్రవాహాల కోసం ఎదురుచూస్తోంది.
నాగార్జునసాగర్లో ప్రస్తుతం 145.65 టీఎంసీల నీటి నిల్వ ఉంది. దీని పూర్తి సామర్థ్యం 312.045 టీఎంసీలు. అంటే సుమారు 166.39 టీఎంసీల ఖాళీ సామర్థ్యం ఉంది. జలాశయ నీటిమట్టం సుమారు 518 అడుగుల వద్ద ఉండగా, పూర్తి స్థాయి నీటిమట్టం 590 అడుగులు.
గత ఏడాదితో పోలిస్తే భారీ తేడా
నాగార్జునసాగర్లో గత ఏడాది ఇదే సమయంలో ఉన్న నీటి నిల్వతో పోలిస్తే ప్రస్తుత పరిస్థితిలో గణనీయమైన తేడా కనిపిస్తోంది.
2025 ఆగస్టు 9న నాగార్జునసాగర్లో సుమారు 310.25 టీఎంసీల నీరు ఉండగా, నీటిమట్టం 589.40 అడుగుల వద్ద నమోదైంది. అంటే దాదాపు పూర్తి స్థాయి నీటిమట్టానికి చేరుకుంది.
అదే తేదీన 2026లో మాత్రం నాగార్జునసాగర్లో 145.65 టీఎంసీల నీరు మాత్రమే ఉంది. గత ఏడాదితో పోలిస్తే ఇది సగానికంటే తక్కువ నిల్వ కావడం గమనార్హం.
108 మంది రుత్వికులతో వరుణ యాగం
ముఖ్యమంత్రి రేవంత్రెడ్డి నిర్ణయం మేరకు ఈ వరుణ యాగాన్ని నిర్వహిస్తున్నారు. తెలంగాణ వ్యాప్తంగా విస్తారంగా వర్షాలు కురవాలని, కృష్ణా, గోదావరి నదులకు ఆరోగ్యకరమైన ప్రవాహాలు కొనసాగాలని, జలాశయాలు, చెరువులు నిండాలని, భూగర్భ జలాలు పెరగాలని, రైతులకు మంచి వ్యవసాయ సీజన్ లభించాలని ప్రార్థనలు చేయనున్నారు.
యాదాద్రి శ్రీ లక్ష్మీనరసింహస్వామి ఆలయానికి చెందిన పండితులు, వేద పండితులు, ఆలయ సిద్ధాంతితో సంప్రదింపుల అనంతరం ఆగస్టు 10ను యాగానికి శుభదినంగా నిర్ణయించినట్లు సమాచారం.
నాగార్జునసాగర్లోని విజయవిహార్ ప్రాంగణంలో 11 హోమ గుండాలతో ఈ రోజు మొత్తం వేద కార్యక్రమాలు నిర్వహించనున్నారు. మొత్తం 108 మంది రుత్వికులు, పూజారులు, వేద పండితులు ఇందులో పాల్గొననున్నారు.
జల నిర్వహణతో పాటు ఆశలు కూడా
నాగార్జునసాగర్లో జరగనున్న వరుణ యాగం ఒకవైపు సంప్రదాయ విశ్వాసానికి ప్రతీకగా నిలుస్తుండగా.. మరోవైపు తెలంగాణ ఎదుర్కొంటున్న నీటి సవాళ్లను కూడా గుర్తు చేస్తోంది.
ఒకవైపు వర్షపాతం అంచనాలు, ఉపగ్రహ సమాచారం, జలాశయాల నీటిమట్టాలు, నదీ ప్రవాహాలు, పంటల నీటి అవసరాలపై ఆధునిక పద్ధతుల్లో ప్రభుత్వం నిరంతరం పర్యవేక్షణ చేస్తోంది. మరోవైపు వర్షాలు సమృద్ధిగా కురవాలని, నదులు నిండాలని వరుణ దేవుడిని ప్రార్థించే సంప్రదాయం కొనసాగుతోంది.
కృష్ణా, గోదావరి నదుల్లో నిరంతర ప్రవాహాలు పెరిగి తెలంగాణలోని జలాశయాలు నిండితేనే ఈ ఏడాది వ్యవసాయ సీజన్పై రైతుల్లో పూర్తి భరోసా ఏర్పడనుంది. ప్రస్తుతం రాష్ట్రం ఆశలు, ఆందోళనల మధ్య కీలకమైన రుతుపవన దశను ఎదుర్కొంటోంది.
