Bathukamma History: పూలనే దేవతగా పేర్చి, వాటి చుట్టూ చేరి పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ జరుపుకునే పండగ బతుకమ్మ. తెలంగాణ సంస్కృతిలో బతుకమ్మకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. మహాలయ అమావాస్య నుంచి తొమ్మిది రోజుల పాటు కొనసాగే ఈ పండగలో ప్రతి రోజూ ప్రత్యేకమైన బతుకమ్మను పేర్చి, ఆయా రోజులకు అనుగుణంగా నైవేద్యాలు సమర్పిస్తారు. తొమ్మిదో రోజు సద్దుల బతుకమ్మతో వేడుకలు ఘనంగా ముగుస్తాయి. అయితే ఈ పండగ ఎలా పుట్టింది? తొమ్మిది రోజులకు తొమ్మిది రకాల బతుకమ్మలు ఎందుకు వచ్చాయి? తంగేడు పూలకే ఎందుకు అంత ప్రాధాన్యం? బతుకమ్మకు సంబంధించి ప్రచారంలో ఉన్న కథలు ఏంటి? చరిత్రకు ఆధారాలు లేని అంశాలు ఏవి? తెలుసుకుందాం.
తొమ్మిది రోజులు.. తొమ్మిది రకాల బతుకమ్మలు
బతుకమ్మ పండగ తొమ్మిది రోజుల పాటు కొనసాగుతుంది. ప్రతి రోజుకు ప్రత్యేకమైన పేరు, నైవేద్యం ఉంటుంది.
మొదటి రోజు – ఎంగిలి పూల బతుకమ్మ:
నువ్వులు, నూకలను నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
రెండో రోజు – అటుకుల బతుకమ్మ:
అటుకులు, బెల్లం, పప్పుతో నైవేద్యం తయారు చేస్తారు.
మూడో రోజు – ముద్దపప్పు బతుకమ్మ:
ముద్దపప్పు, పాలు, బెల్లం సమర్పిస్తారు.
నాలుగో రోజు – నానే బియ్యం బతుకమ్మ:
నానబెట్టిన బియ్యం, పాలు, బెల్లంతో నైవేద్యం సమర్పిస్తారు.
ఐదో రోజు – అట్ల బతుకమ్మ:
అట్లు తయారు చేసి అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.
ఆరో రోజు – అలిగిన బతుకమ్మ:
ఈ రోజును ప్రత్యేకంగా జరుపుకుంటారు. సంప్రదాయం ప్రకారం ఆటలు ఆడతారు. ఈ రోజున అమ్మవారికి ప్రత్యేకంగా నైవేద్యం సమర్పించరని చెబుతారు.
ఏడో రోజు – వేపకాయల బతుకమ్మ:
వేపకాయల ఆకారంలో తయారు చేసిన బియ్యప్పిండి వంటకాన్ని నైవేద్యంగా సమర్పిస్తారు.
ఎనిమిదో రోజు – వెన్న ముద్దల బతుకమ్మ:
వెన్న, నువ్వులు, బెల్లంతో తయారు చేసిన తీపి పదార్థాన్ని సమర్పిస్తారు.
తొమ్మిదో రోజు – సద్దుల బతుకమ్మ:
ఐదు రకాల సద్దులతో అమ్మవారిని కొలుస్తారు. ఈ రోజున బతుకమ్మ వేడుకలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి.
బతుకమ్మ ఎలా మొదలైంది?
బతుకమ్మ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి అనేక కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి. అయితే వీటిలో ఏ కథకు పూర్తి చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయనే విషయం స్పష్టంగా నిర్ధారణ కాలేదు.
ఒక కథనం ప్రకారం.. చోళులు యుద్ధం చేసి వేములవాడ నుంచి శివలింగాన్ని తీసుకెళ్లారని చెబుతారు. దీంతో పార్వతీదేవి ఒంటరిగా మిగిలిపోయిందని, ఆమె ఒంటరితనాన్ని పోగొట్టేందుకు పూలతో గౌరమ్మను రూపొందించి తొమ్మిది రోజుల పాటు పూజించారని ఈ కథ చెబుతుంది.
మరో కథనం ప్రకారం.. ఒక రాజుకు పుట్టిన వంద మంది పిల్లలు మరణించిన తర్వాత, ఆయన అమ్మవారిని ప్రార్థించగా ఆడపిల్ల జన్మించిందని చెబుతారు. ఆ చిన్నారి ఎన్నో గండాలను దాటి ప్రాణాలతో బయటపడటంతో.. ‘నువ్వు బతకాలి.. నువ్వే బతుకమ్మ’ అంటూ దీవించారని ఈ కథనం చెబుతుంది.
మరో కథ మాత్రం ఆడబిడ్డల పట్ల సమాజ వైఖరిని ప్రతిబింబించేలా ఉంటుంది. ఇంటికి వచ్చిన ఆడబిడ్డను వదినలు చులకనగా చూడటంతో ఆమె చనిపోయిందని, ఆమెను పూడ్చిపెట్టిన చోట తంగేడు పూలు పూశాయని ఈ కథ చెబుతుంది. ఆడపిల్లలకు గౌరవం ఇవ్వాలనే భావనతో బతుకమ్మ పండగను నిర్వహించడం ప్రారంభమైందని ఈ కథనం చెబుతుంది.
అయితే ఇవన్నీ కూడా ప్రచారంలో ఉన్న కథలే. వీటిని ఖచ్చితంగా నిర్ధారించే చారిత్రక ఆధారాలు ఉన్నాయని చెప్పలేం.
ఆడవాళ్ల పండగగా బతుకమ్మ ఎలా మారింది?
బతుకమ్మ ఆవిర్భావానికి సంబంధించి మరో కోణాన్ని కూడా కొందరు అంచనాగా చెబుతుంటారు. ఇది చారిత్రకంగా నిర్ధారితమైన విషయం కాదు. పూర్వకాలంలో గ్రామాలన్నీ కలిసి పండగలు, జాతరలు నిర్వహించుకునే సంప్రదాయం ఉండేది.
దసరా సమయంలో ప్రతి ఇంటి నుంచి పసుపుతో చేసిన గౌరమ్మను తీసుకొచ్చి గ్రామంలోని రచ్చబండ లేదా సామూహిక ప్రదేశంలో ఉంచి, ఆడపడుచులంతా ఒకచోట చేరి ఆటలు, పాటలతో వేడుకలు చేసుకునేవారని చెబుతారు. అనంతరం అందరూ కలిసి గౌరమ్మను నిమజ్జనం చేసేవారని ఒక అంచనా ఉంది.
ప్రస్తుతం దుర్గమ్మ విగ్రహాలు, నిమజ్జనాలు వంటి సంప్రదాయాలు విస్తృతంగా కనిపిస్తున్నాయి. కానీ పూర్వకాలంలో ఇలాంటి రూపాలు అందుబాటులో ఉండేవి కావు. అదే సమయంలో చాలా పండగలు, జాతరల్లో పురుషుల ఆధిపత్యం ఎక్కువగా ఉండేదనే సామాజిక కోణం కూడా ఉంది.
ఈ నేపథ్యంలో ఆడవాళ్లకు ప్రత్యేకంగా ఒక పండగ ఉండాలని, వారంతా ఒకచోట చేరి కలిసి ఆడిపాడాలని ఏర్పడిన సంప్రదాయమే కాలక్రమంలో బతుకమ్మగా రూపుదిద్దుకుందనే అంచనా కూడా ఉంది.
తంగేడు పూలకే ఎందుకు అంత ప్రాధాన్యం?
బతుకమ్మలో తంగేడు పూలకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది. పసుపు రంగును సాధారణంగా శుభానికి చిహ్నంగా భావిస్తారు. అంతేకాకుండా వర్షాకాలం తర్వాత తెలంగాణ ప్రాంతంలోని పొలాల గట్లు, పరిసర ప్రాంతాల్లో తంగేడు పూలు విరివిగా కనిపిస్తాయి.
ప్రకృతిలో సహజంగా లభించే ఈ పూలను ఉపయోగించి బతుకమ్మను పేర్చడం సంప్రదాయంగా మారింది. అందుకే బతుకమ్మలో తంగేడు పూలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఏర్పడిందని భావిస్తారు.
తెలంగాణ అస్తిత్వానికి ప్రతీకగా బతుకమ్మ
తెలంగాణలో బతుకమ్మ ఇప్పుడు కేవలం ఒక పండగగా మాత్రమే మిగలలేదు. తెలంగాణ సంస్కృతి, ఆడబిడ్డల ఆత్మీయత, ప్రకృతితో అనుబంధానికి ప్రతీకగా నిలిచింది. తెలంగాణ రాష్ట్ర పండగల్లో బతుకమ్మకు ప్రత్యేక స్థానం ఉంది.
తెలంగాణ నుంచి దూరంగా అమెరికా, లండన్ వంటి దేశాల్లో నివసిస్తున్న తెలంగాణ మహిళలు కూడా బతుకమ్మను పేర్చి చుట్టూ చేరి పాటలు పాడుతూ, ఆటలు ఆడుతూ తమ స్వగ్రామాలను, తమ నేలను గుర్తు చేసుకుంటున్నారు.
బతుకమ్మ పుట్టుక వెనుక ఉన్న కథ ఏదైనా కావచ్చు. వాటిలో కొన్ని జానపద కథలు కావచ్చు, మరికొన్ని కాలక్రమంలో ఏర్పడిన విశ్వాసాలు కావచ్చు. కానీ ఆడబిడ్డలు, ప్రకృతి, కుటుంబాలు, గ్రామాలు ఒకచోట చేరి ఆనందంగా జరుపుకునే పండగగా బతుకమ్మకు ఉన్న ప్రత్యేకత మాత్రం తెలంగాణ సమాజంలో ఇప్పటికీ కొనసాగుతోంది.
